Vijf vragen aan Valery Lemmens

We spraken Valery Lemmens, voormalig bestuurder bij IKNL en toezichthouder bij onder andere Alzheimer Nederland en Envida.

Waarom koos je ervoor om toezichthouder te worden?

De dynamiek tussen bestuurder en toezichthouder heeft me altijd gefascineerd. Toen ik zelf nog bestuurder was, merkte ik hoe bepalend die relatie is voor hoe een organisatie functioneert. Dat maakte me nieuwsgierig naar de andere kant van de tafel. Ik heb daar destijds veel over gesproken met een van mijn toezichthouders. Hij zei iets wat me is bijgebleven: door zelf toezicht te houden, word je ook een betere bestuurder. Dat zette me aan het denken. Je krijgt een ander perspectief, leert anders kijken en ontwikkelt een beter gevoel voor timing en rolvastheid.

Via-via kwam ik uiteindelijk in gesprek bij Alzheimer Nederland. Niet omdat ik persé een directe link had met de organisatie maar wel met de doelgroep. Vanuit mijn achtergrond in het kankeronderzoek heb ik altijd geleerd om niet alleen naar de ziekte te kijken maar naar de mens als geheel. Zeker bij ouderen speelt er vaak meer tegelijk: meerdere aandoeningen, kwetsbaarheid maar ook vragen rondom kwaliteit van leven. Die bredere blik en de maatschappelijke opgave die daarbij hoort, sprak me enorm aan. En als toezichthouder kun je, juist op de momenten die ertoe doen, echt verschil maken.

Wanneer ben je in jouw ogen een goede toezichthouder?

Als je op het juiste moment de juiste rol pakt. En dat is niet altijd actie. Een goede toezichthouder voelt aan wanneer je moet sparren, wanneer je moet ondersteunen en wanneer je moet ingrijpen. Soms is dat een kritische vraag stellen, soms een figuurlijke arm om de schouder en soms juist bewust even niets doen. Dat laatste is misschien nog wel het lastigst. Want wanneer alles goed lijkt te gaan, schuilt daar ook een risico in.

Hoe weet je dat je niets over het hoofd ziet? Dat vraagt dat je continu alert blijft, je voelsprieten gebruikt, goed luistert en ook buiten de formele momenten betrokken blijft bij wat er speelt.

Toezicht houden doe je dus niet alleen tijdens vergaderingen. Het zit juist ook in de momenten daartussen: gesprekken, werkbezoeken, even bellen. Mits je daarbij wel je rol bewaakt en niet op de stoel van de bestuurder gaat zitten.

Je noemt jezelf een ‘atypische’ toezichthouder. Wat maakt jou anders?

Een goede toezichthouder hoeft niet persé wetenschapper, bestuurder of specialist te zijn op een bepaald gebied. Je innerlijke drive en competenties zijn belangrijker.

Mijn vader was conciërge op een middelbare school en mijn moeder zorgde voor het gezin. We hadden het niet breed en ik ben pas later gaan studeren. In die periode heb ik allerlei banen gehad van schoonmaken tot werken in fabrieken om mezelf te onderhouden. Dat vormt je. Het leert je relativeren en het geeft je respect voor mensen die vaak niet gezien worden. Mensen die elke dag vroeg opstaan, zorgen voor anderen en het echte werk doen.

Als bestuurder of toezichthouder sta je soms op een podium en krijg je waardering. Maar de mensen waar onze organisaties en onze maatschappij op draaien, krijgen dat zelden. Dat besef neem ik altijd mee in hoe ik naar organisaties kijk en hoe ik mijn rol invul. Het bepaalt niet alleen wat ik doe, maar vooral hoe ik het doe.

Wat moet er morgen veranderen in toezichthoudend Nederland?

Durf meer uit de hokjes te stappen. We denken nog te vaak in vaste profielen: we zoeken een financieel expert, een jurist of iemand met precies die sectorervaring. Maar kijk eens naar de mens achter het profiel. Welke perspectieven missen we nog? Welke andere invalshoeken kunnen ons helpen beter toezicht te houden? De echte meerwaarde zit vaak juist buiten de gebaande paden.

Daarnaast mogen we echt meer ruimte geven aan jonge toezichthouders. Laat mensen meelopen, leid ze op en durf ze een plek te geven ook als ze nog niet het ‘klassieke’ profiel hebben. Dat vraagt lef. Lef van raden, van bestuurders en zeker ook van recruiters om verder te kijken dan de standaardprofielen.

Wat wil je betekenen als toezichthouder?

Voor mij zit de grootste waarde in het helpen groeien van mensen.

Ik heb zelf het geluk gehad dat ik in mijn loopbaan mensen ben tegengekomen die mij verder hebben geholpen. Die mij vertrouwen gaven, uitdaagden en de ruimte boden om stappen te zetten. Daar ben ik nog steeds dankbaar voor. Als ik dat op mijn beurt kan doen voor anderen bijvoorbeeld voor beginnende bestuurders dan vind ik dat misschien wel het mooiste aspect van toezicht houden.

Het gaat niet alleen om de organisatie als geheel maar ook om de ontwikkeling van de mensen die daarin werken. Dat vraagt ook een bepaalde houding. Je zit er niet voor jezelf. Niet om je cv te verrijken of om belangrijk te zijn. Je zit er om bij te dragen aan iets dat groter is dan jijzelf.