Vijf vragen aan Marieke Kraak

We spraken we met Marieke Kraak, toezichthouder bij MosaLira en adviseur van bestuurders en directieteams in complexe verandervraagstukken. Voor haar draait goed toezicht om vertrouwen, rolduidelijkheid en vooral de kunst van het stellen van de juiste vragen.

Waarom wilde je toezichthouder worden?

Wat mij aanspreekt aan toezicht houden is het abstractieniveau. Je kijkt met enige afstand naar een organisatie, terwijl je tegelijkertijd betrokken bent bij de belangrijkste vraagstukken. Dat vind ik ongelooflijk interessant.

Daarnaast ervaar ik het als een vorm van vertrouwen. Een organisatie geeft je als toezichthouder de ruimte om mee te kijken en kritisch mee te denken. Dat brengt verantwoordelijkheid met zich mee. Ik leer er zelf ook veel van. In mijn dagelijkse werk adviseer ik bestuurders en directieteams over het navigeren in complexe transities. Juist daardoor ben ik me voortdurend bewust van het verschil tussen adviseren en toezicht houden. Als toezichthouder moet je niet op de stoel van de bestuurder gaan zitten. Die rolduidelijkheid maakt het vak uitdagend én waardevol.

Wat maakt een Raad van Toezicht sterk?

Diversiteit in perspectieven. Toen ik bij MosaLira begon, startten we met drie nieuwe toezichthouders tegelijkertijd. Dat zie je niet vaak. We zijn bewust geselecteerd op verschillende achtergronden en expertisegebieden. De één brengt veel kennis van onderwijs mee, de ander financiële ervaring en ik kijk vooral vanuit innovatie, processturing en complexe (maatschappelijke) verandervraagstukken.

Daardoor stellen we verschillende vragen en vullen we elkaar aan. Wat daarbij helpt, is vertrouwen. Je kent elkaar vaak nog niet maar je vertrouwt op elkaars kennis en ervaring. Niemand zit er voor niets. Dat zorgt voor een sterke dynamiek en betere gesprekken.

Wanneer ben je een goede toezichthouder?

Als je nieuwsgierig blijft. En dan bedoel ik nieuwsgierigheid zonder oordeel. Ik probeer vragen te stellen vanuit oprechte interesse en niet vanuit een vooraf gevormde conclusie. Niet invullen voor een ander maar vragen: hoe zit dat precies of neem me eens mee in die afweging.

De kwaliteit van je vraag bepaalt in sterke mate de kwaliteit van het antwoord. Daarom is het belangrijk om bewust te zijn van de manier waarop je vragen stelt. Als toezichthouder hoef je niet direct met oplossingen te komen. Door goed te luisteren en de juiste vragen te stellen, help je de organisatie verder. Niet alleen door te toetsen op wat is afgesproken maar ook door te helpen reflecteren op vraagstukken waarvoor geen pasklare antwoorden bestaan. Vragen die verder reiken dan de prestaties van de eigen organisatie. Vragen die uitnodigen om na te denken over de bijdrage aan de maatschappelijke opdracht.

Verder geloof ik sterk in vertrouwen. Vertrouwen begint wat mij betreft bij geven en niet bij krijgen. Dat vraagt openheid, ook over zaken die je zelf nog niet weet of begrijpt.

Wat moet er morgen veranderen in toezichthoudend Nederland?

De scheiding tussen maatschappelijke domeinen mag minder strikt worden. We kijken nog vaak vanuit afzonderlijke systemen naar vraagstukken: onderwijs, zorg, veiligheid. Terwijl de grote uitdagingen van deze tijd juist over die grenzen heen gaan.

Dat vraagt ook iets van toezicht. Hoe houd je toezicht op samenwerkingen die meerdere domeinen raken? Hoe kijk je naar maatschappelijke opgaven die zich niet binnen één sector laten oplossen? We zullen als toezichthouders steeds vaker over bestaande grenzen heen moeten kijken. Daar ligt volgens mij een belangrijke ontwikkeling voor de toekomst.

Welke tips heb je voor nieuwe toezichthouders?

Blijf nieuwsgierig en wees je bewust van je rol. De verleiding om mee te denken als bestuurder ligt altijd op de loer, zeker als je betrokken bent bij een organisatie. Maar toezicht houden begint niet met adviseren; het begint met vragen stellen.

Nieuwsgierigheid gecombineerd met een eigen expertise maakt je als toezichthouder waardevol. En wees vooral niet te snel overtuigd van je eigen gelijk. Onbevooroordeeld luisteren levert vaak de beste inzichten op.

Goed toezicht vraagt om afstand kunnen nemen, patronen zien en vertrouwen durven geven. Dicht genoeg bij de organisatie om te begrijpen wat er speelt maar ver genoeg om je rol als toezichthouder goed te kunnen vervullen.